Từ 13 – 15 tháng: phụ huynh có thể bắt đầu hướng dẫn trẻ cách cởi và mặc quần áo. Khi mặc quần, cha mẹ có thể hướng dẫn con ngồi xuống để mặc để thực hiện dễ dàng hơn. Bỏ quần áo bẩn sau khi thay vào rổ/ máy giặt cũng là hoạt động đơn giản để bắt đầu luyện tập tính tự lập và hình thành ý thức vệ sinh, chăm sóc bản thân.
Từ 4 tuổi: trẻ có thể thay quần áo, tự phân biệt, lựa chọn các loại quần áo, vì vậy phụ huynh có thể cho trẻ tự chủ động về trang phục mà không cần người lớn trợ giúp nhiều khi con mới bước vào độ tuổi này.
Khi trẻ khoảng 2 tuổi, phụ huynh có thể dạy con tự đi giày dép, bởi lúc này trẻ đã có một số kỹ năng khéo léo, đồng thời đây cũng là hoạt động mà trẻ tiếp xúc hằng ngày nên rất dễ để hình thành thói quen.
Khi trẻ khoảng 2 tuổi, phụ huynh có thể dạy con tự đi giày dép
Ban đầu, phụ huynh nên cho trẻ thử thao tác với những đôi giày lười, giày sandal, giày bít có quai dán dễ để thực hiện dễ dàng và nhanh chóng. Các bước như: đặt đôi giày theo đúng chiều, xỏ các ngón chân vào trước, sau đó là gót chân… cần được hướng dẫn tỉ mỉ và đúng quy trình để trẻ dễ dàng ghi nhớ và thực hiện các lần sau đó.
Phụ huynh cũng nên thường xuyên nhắc nhở trẻ phải để giày đúng nơi quy định và xếp gọn gàng tại nhà và khi đến trường hay các nơi đông người.
c. Trẻ tự chải tóc
Chải tóc là hoạt động đơn giản mà phụ huynh nên dạy trẻ ở độ tuổi mẫu giáo (từ 3 tuổi) tự thực hiện, đặc biệt là các bé gái, bởi lúc này nhiều bé gái tóc đã dài và cần biết cách chải tóc, buộc gọn gàng để đảm bảo vệ sinh cũng như thuận tiện khi học tập, vui chơi được thoải mái.
-Dùng gương đặt phía sau để bé có thể dễ dàng quan sát, cầm lược đúng cách và thao tác nhẹ nhàng để không làm rối tóc khiến bị đau đầu.
Dạy trẻ sau khi chải hết tóc, đặt lược ra, gỡ phần tóc rụng ra khỏi răng lược, bỏ vào giấy lót, gấp và bỏ vào thùng rác.
Từ 18 tháng trẻ đã có thể cầm nắm, sử dụng thìa tốt, vì thế Phụ huynh có thể dạy trẻ sử dụng thìa sớm hơn tùy vào khả năng của trẻ.
Trước khi dạy trẻ dùng thìa, mẹ và trẻ có thể dùng thìa và bát nhựa để chơi. Cùng chơi trò ăn uống giả vờ như bạn đang xúc thức ăn từ bát rồi đưa vào miệng cho trẻ. Sau đó, giúp trẻ bắt chước những hành động này.
Cho trẻ ngồi ăn cơm cùng gia đình, bỏ 1 ít thức ăn như rau, thịt vào chén của trẻ và để trẻ tự xúc
Nên trang trí món ăn bắt mắt, hình các con vật, kích thích sự thèm ăn của trẻ.
Với trẻ từ khoảng 3 tuổi, phụ huynh có thể dạy trẻ những kiến thức về khoa học đơn giản để hình thành nhận thức và thói quen giữ gìn vệ sinh. Ví dụ như giúp trẻ hiểu bàn tay là nơi phát tán vi khuẩn nhiều nhất trên cơ thể, nếu không rửa tay thường xuyên sẽ dẫn đến nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh ảnh hưởng đến sức khỏe.
Trẻ cần nắm được và ghi nhớ thời điểm cần rửa tay như trước và sau khi ăn, trước khi đi ngủ, sau khi đi vệ sinh, sau khi chạm và vui chơi cùng động vật… để tự giác thực hiện.
Phụ huynh nên dạy trẻ các thao tác rửa tay theo hướng dẫn quy định của Bộ Y tế. Để loại bỏ vi khuẩn và các vết bẩn tốt nhất cần rửa tay kỹ trong 20 giây.
Phụ huynh nên dạy trẻ các thao tác rửa tay theo hướng dẫn quy định của Bộ Y tế
Phụ huynh cần giải thích cho bé lý do nên vệ sinh răng miệng hằng ngày để bảo vệ răng chắc khỏe và hơi thở thơm tho tự tin giao tiếp, gần gũi với người thân, bạn bè.
Khi trẻ khoảng 16 tháng, phụ huynh có thể bắt đầu tạo lập thói quen tự đánh răng cho trẻ. Phụ huynh có thể từ từ dạy bé đánh răng, chải lưỡi 2 lần/ ngày vào sáng sau khi thức dậy và tối trước khi đi ngủ. Ngoài ra có thể cho trẻ xem 1 số video nhân vật hoạt hình thực hiện hoạt động đánh răng để tăng hứng thú cho trẻ.
c. Trẻ tự tắm
Trước hết, phụ huynh cần giải thích cho trẻ những điều như da là cơ quan lớn nhất trong cơ thể, bao phủ và bảo vệ tất cả các cơ quan khác khỏi các yếu tố bên ngoài trong khi tiếp xúc với các loại vi sinh vật khác nhau. Sự tích tụ của vi khuẩn trên da có thể gây ra mùi cơ thể, cần giữ cho làn da sạch sẽ để tránh bị bệnh cũng như cơ thể luôn thơm tho. Khi trẻ đã nắm được việc tắm hằng ngày quan trọng như thế nào, trẻ sẽ biết đó là việc cần thực hiện mọi ngày một cách tự giác.
Từ 4 tuổi, hầu hết trẻ em đều có kỹ năng vận động cần thiết để cởi quần áo, gội đầu hoặc tắm rửa cơ thể bằng xà phòng và nước. Phụ huynh nên dạy trẻ tự tắm tối thiểu 1 lần/ngày, cách làm sạch các bộ phận khác nhau của cơ thể – tay, nách, chân, bàn chân, háng, khớp, lưng, rốn, khuỷu tay, đầu gối,… Lưu ý trẻ tránh để xà phòng và dầu gội rớt vào những vùng như mắt, miệng… dễ gây nguy hiểm.
Phụ huynh nên dạy trẻ cách tự vệ sinh cơ thể
Phụ huynh nên bắt đầu hướng dẫn trẻ tự vệ sinh bằng bô khi 2 – 2 tuổi rưỡi. Quan trọng là giúp trẻ nhận biết các chất thải vệ sinh và ý thức về việc chúng cần được xử lý đúng cách để tránh vi khuẩn và bệnh tật. Hành động này không chỉ duy trì sức khỏe cá nhân của trẻ mà còn giữ gìn vệ sinh cho môi trường xung quanh, đồng thời tránh gây nguy hại cho người khác.
Để phát triển thói quen tự đi vệ sinh cho con, phụ huynh nên hướng dẫn cách sử dụng bô và giấy vệ sinh một cách thuận tiện nhất. Điều này bao gồm việc giải thích cho trẻ biết nơi đúng để tiểu tiện và cách sử dụng giấy vệ sinh một cách hiệu quả.
Trong quá trình hướng dẫn, việc kiên nhẫn và bình tĩnh là chìa khóa quan trọng để xây dựng thói quen vệ sinh lành mạnh từ khi còn nhỏ.
Biết tự vệ sinh khi ho, hắt hơi, hoặc xì mũi là việc rất cần thiết mà trẻ cần tự thực hiện. Để hỗ trợ việc này, hãy cung cấp cho bé khăn giấy và dạy cách sử dụng khăn giấy để che miệng và mũi, thay vì sử dụng tay. Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ sử dụng một tờ khăn giấy chỉ một lần, sau đó đặt giấy dơ vào thùng rác, không nên vứt lung tung để giữ cho môi trường xung quanh được sạch sẽ và an toàn.
Trong trường hợp khẩn cấp, trẻ có thể dùng tay che miệng, tuy nhiên, sau đó cần rửa tay sạch sẽ để ngăn chặn vi khuẩn và bệnh tật lây lan. Việc này không chỉ bảo vệ sức khỏe của chính mình mà còn giúp ngăn chặn việc lây nhiễm cho người khác trong cộng đồng.
Trong giai đoạn trẻ từ 2 – 4 tuổi, phụ huynh có thể dạy trẻ làm việc nhà vì giai đoạn này trẻ rất thích được nhờ giúp đỡ, vì vậy cha mẹ nên khai thác đặc tính tự nhiên này.
Cha mẹ cần phân công nhiệm vụ cho trẻ phù hợp với năng lực của trẻ và hướng dẫn trẻ thực hiện. Ví dụ: Trẻ có thể giúp mẹ gấp quần áo, xếp đồ dùng, đồ chơi vào đúng nơi quy định, tự bỏ quần áo bẩn vào máy giặt…
Qua việc áp dụng các phương pháp rèn luyện tính tự lập cho trẻ mầm non, chúng ta có thể khơi gợi sức mạnh tiềm ẩn, giúp các bé trở thành những người tự tin, sáng tạo và đầy nhiệt huyết, góp phần vào việc xây dựng một xã hội với những thế hệ trẻ đầy năng động và tự tin, sẵn sàng đối mặt với mọi thách thức.