Quai bị ở trẻ em (hay còn được gọi là bệnh viêm tuyến mang tai dịch tễ hay viêm tuyến mang tai do virus quai bị) do virus quai bị (Mumps virus) gây ra, làm sưng, đau tuyến nước bọt mang tai. Các tuyến này nằm 2 bên mặt, giữa tai và hàm. Mặc dù bệnh quai bị ở trẻ em thường ít có các biểu hiện nghiêm trọng nhưng hầu hết, khi trẻ mắc bệnh đều cảm thấy đau các khu vực này.
Bệnh quai bị ít gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, thường chỉ xuất hiện ở trẻ nhỏ từ 2 và thanh thiếu niên, khả năng mắc bệnh ở nam cao hơn nữ. Tần suất mắc bệnh tăng dần theo độ tuổi, đạt đỉnh cao ở lứa tuổi 10-19, tại Việt Nam, bệnh quai bị có thể xảy ra quanh năm, nhất là vào mùa Thu – Đông.
Hiện tượng quai bị lây lan khi trẻ tiếp xúc với các chất dịch từ miệng, mũi và họng khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Hơn nữa, virus này có thể tồn tại khá lâu ở môi trường ngoài cơ thể: khoảng 30 – 60 ngày trong môi trường có nhiệt độ 15 – 20 độ C và khoảng 1-2 năm ở những nơi nhiệt độ -25 tới -70 độ C. Do đó, chúng vẫn có thể sống trên các bề mặt như tay nắm cửa, dụng cụ ăn uống, đồ chơi, ly uống nước, đồ dùng cá nhân của bệnh nhân. (2)
Thời điểm virus quai bị dễ lây lan cho người khác nhất là khoảng 1-2 ngày trước khi tuyến nước bọt sưng, đau và kéo dài đến tận 6 ngày sau khi trẻ đã hết bệnh. Do đó, khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh, cha mẹ nên cách ly trẻ và bắt đầu thực hiện các biện pháp điều trị dự phòng. Ngược lại, bố mẹ cũng nên tránh cho trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc người có nguy cơ mắc bệnh quai bị cao.
Hầu hết các triệu chứng của bệnh quai bị ở trẻ em khá giống với triệu chứng của cảm cúm thông thường. Chúng sẽ dẫn có biểu hiện sau khoảng 2 tuần kể từ khi trẻ tiếp xúc với virus quai bị và bị bị nhiễm virus, bao gồm:
Đa số trẻ mắc bệnh quai bị thường nhẹ và dễ điều trị, trẻ có thể khỏi bệnh vá không gặp bất kỳ di chứng nào. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, trẻ không được điều trị và chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây viêm nhiễm những bộ phận khác của cơ thể, dẫn đến các biến chứng quai bị nguy hiểm như:
Cách phòng ngựa bệnh quai bị cho trẻ hiệu quả nhất là tiêm phòng vacxin ngừa bệnh quai bị. Hiện nay vẫn chưa có vacxin dành riêng cho bệnh quai bị. Tuy nhiên, vacxin MMR là một loại vacxin kết hợp phòng bệnh sởi, quai bị và rubella được Bộ Y tế khuyến cáo tiêm phòng cho trẻ. Sau khi được tiêm đủ 2 liều vacxin MMR, trẻ sẽ có khả năng miễn dịch với virus quai bị lên đến 95%.
Lịch tiêm vacxin kết hợp MMR-II phòng bệnh quai bị như sau:
Bên cạnh đó, virus quai bị có thể bị tiêu diệt nhanh chóng trong môi trường có nhiệt độ trên 56 độ C hoặc dưới tác động của ánh sáng mặt trời, tia tử ngoại, các hợp chất khử khuẩn hằng ngày. Do đó, để ngăn ngừa nguy cơ lây lan virus cho trẻ, mẹ nên: